ABD-İsrail-İran çatışması Körfez’de enerji krizini tetikledi. Bölge ekonomileri ilk 3 haftada günlük 2 milyar doları aşkın kayıp yaşadı.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ile İran’ın misillemeleri Körfez ülkelerinde ciddi bir enerji krizine yol açtı. Çatışmanın ilk üç haftasında bölge ekonomilerinin günlük kaybı 2 milyar doları aştı. Körfez ülkelerinin petrol ihracatı bu süreçte yüzde 60’tan fazla düşerek günlük 25,1 milyon varilden 9,7 milyon varile geriledi. Bu durum, enerji üretimi, ticaret yolları, lojistik, finans ve turizm gibi birçok sektörü olumsuz etkiledi.
Körfez bölgesi, günlük yaklaşık 30 milyon varillik petrol üretimiyle dünya arzının üçte birini karşılıyor. Aynı zamanda küresel petrol ticaretinin yüzde 20’sinin geçtiği stratejik Hürmüz Boğazı’na ev sahipliği yapıyor. Küresel LNG ihracatının yaklaşık yüzde 20’sini gerçekleştiren Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin doğal gaz sevkiyatları da bu güzergahı kullanıyor.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, deniz yoluyla yapılan petrol sevkiyatının yüzde 25’i Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Çin, Japonya, Güney Kore ve Hindistan gibi büyük Asya ekonomileri, Körfez bölgesinden önemli miktarda petrol ithal ediyor. Buradan yola çıkan ham petrolün yüzde 44’ü Çin ve Hindistan’a ihraç ediliyor.
Yaklaşık 15 milyon varillik bu kesinti, modern tarihteki en büyük petrol arz kesintilerinden biri olarak kayıtlara geçti. LNG ve petrokimya gelirleri hariç Körfez ülkelerinin petrol gelirlerinin son iki haftalık kaybı 25 milyar dolar olarak hesaplandı. Petrol piyasalarında arz endişeleri derinleşirken, fiyatlar kısa sürede varil başına 100 doları aştı. IEA üyesi ülkeler, fiyat artışını kontrol altına almak amacıyla toplam 400 milyon varillik acil durum petrol stokunu piyasaya sürdü.
Türkiye Enerji Stratejileri ve Politikaları Araştırma Merkezi (TESPAM) Başkanı Oğuzhan Akyener, Körfez ülkelerinin enerji krizinden kaynaklı toplam günlük kaybının yaklaşık 2,3 milyar dolar seviyesinde olduğunu tahmin etti. Akyener’in değerlendirmesine göre, dünyanın en büyük petrol ihracatçısı Suudi Arabistan’ın günlük kaybı 1 milyar dolara yaklaştı. Suudi Arabistan’ın devlet gelirinin yüzde 60’ını petrol gelirleri oluşturuyor.
Birleşik Arap Emirlikleri’nin günlük kaybı 350 milyon dolar olarak hesaplandı. Ülkenin gelirlerinin yaklaşık yüzde 60’ı petrol ve doğal gazdan sağlanıyor. Dünyanın en büyük LNG üreticisi Katar’ın ekonomisi ise yüzde 80 oranında doğal gaz ihracatına bağımlı durumda. Katar ekonomisi, Hürmüz Boğazı krizi nedeniyle günlük 300 milyon dolar kaybederken, LNG ihracatı neredeyse tamamen durdu. Kuveyt’in günlük kaybı 200 milyon dolara yaklaşırken, ülkenin ekonomisinin yüzde 85’ini petrol gelirleri oluşturuyor. Umman’ın günlük petrol üretimi 1 milyon varil seviyesinde bulunuyor. Bahreyn’in bu süreçteki ekonomik kaybı ise günlük 40 milyon dolar seviyesinde gerçekleşti.
Savaştan en çok etkilenen ülkelerin başında Irak geldi. Irak’ın petrol ihracatının yüzde 94’ünden fazlası Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. İran’ın Irak petrolünü taşıyan tankerleri hedef alması ve Hürmüz Boğazı’ndan gemi geçişinin fiili olarak durması ülkenin petrol ihracatını büyük ölçüde etkiledi. Irak’ın petrol üretimi 4,2 milyon varilden yaklaşık 1,2 milyon varile geriledi. Irak’ın bu krizden kaynaklı ekonomik kaybı günlük 300 milyon dolar olarak hesaplandı.
Basra Körfezi’ni Hint Okyanusu’na bağlayan Hürmüz Boğazı, enerji ticareti açısından stratejik bir geçiş noktasıdır. Katar, Kuveyt ve Bahreyn gibi Körfez ülkeleri yüzde 100’e yakın Hürmüz Boğazı’na bağımlı durumda bulunuyor. Irak, Suudi Arabistan, BAE ve İran ise boru hatlarıyla ihracatlarının bir kısmını boğazı kullanmadan yapabiliyor.
Hürmüz Boğazı’ndaki kayıplarını boru hatlarıyla telafi etmeye çalışan Suudi Arabistan, ülkenin doğusundan batısına uzanan günlük 5 milyon varil taşıma kapasitesine sahip Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı’nı kullanıyor. Birleşik Arap Emirlikleri ise başkenti Abu Dabi’den Umman Denizi kıyısındaki Füceyre’ye uzanan ve günlük 1,5 milyon varil petrol taşıyan Abu Dabi Ham Petrol Boru Hattı’na yöneldi. Irak da Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı’ndan dünyaya açılabiliyor.
